LGS yeni nesil sorular nasıl çözülür? Ders ders adımlar ve hatalar

Güncelleme: 31 Ekim 2026

"Yeni nesil soru" resmi bir sınav terimi değil; öğrencilerin ve öğretmenlerin, bilgiyi doğrudan sormak yerine bir metin, tablo, grafik ya da günlük hayattan bir durum üzerinden kullanmanı isteyen sorulara verdiği ad. MEB, LGS'ye yönelik örnek soruların okuduğunu anlama, yorumlama, çıkarım yapma, problem çözme, analiz ve eleştirel düşünme gibi üst düzey becerileri ölçecek biçimde hazırlandığını söylüyor.

Bu soruları çözmenin yolu daha çok bilgi ezberlemek değil. Önce soru kökünü okumak, sonra veriyi ayıklamak, ardından bilgiyi uygulamak ve sonucu kökle karşılaştırmak gerekiyor. Aşağıda bu adımları ders ders, varsayımsal örneklerle bulacaksın.

Yeni nesil soru neye benzer?

Her ders kendine özgü olsa da bu soruların ortak özellikleri var:

• Uzun bir giriş: Soru bir senaryo, deney anlatımı ya da metinle başlar. Gereken bilgi bu girişin içine dağılmıştır.
• Görsel, tablo ya da grafik: Verinin bir kısmı yazıda değil, şekilde ya da tabloda verilir.
• Birden çok adım: Sonuca tek bir işlemle değil, iki üç küçük çıkarımı art arda yaparak ulaşılır.
• Akıl yürütme: "Hangisi kesinlikle doğrudur?", "Hangisine ulaşılamaz?" gibi kökler, ne bildiğini değil verilenlerden ne çıkarılabileceğini sorar.
• Birbirine yakın seçenekler: Dört seçenekten bazıları, metni yarım okuyan birini yakalayacak kadar birbirine benzeyebilir.

Aşağıdaki tablo farkı varsayımsal örneklerle gösteriyor:

İki sütundaki sorular aynı bilgiyi istiyor. Fark, yeni nesil sorunun o bilgiyi bir durumun içinde kullanmanı beklemesi. MEB, 2025 LGS'yi incelediği raporda soruların 8. sınıf programı ve ücretsiz dağıtılan ders kitaplarıyla örtüştüğünü açıkladı; yani yeni nesil soru, programın dışına çıkan bir soru değil.

Her derste işe yarayan beş adım

• Soru kökünü önce oku. Uzun metne dalmadan "ne isteniyor?" sorusunun cevabını bul. "Değildir", "ulaşılamaz", "kesinlikle" gibi sözcüklerin altını çiz.
• Veriyi ayıkla. Metindeki sayıları, koşulları ve tablodaki ilgili satırları işaretle; cevap için gerekmeyen süslemeyi ayır.
• Hangi bilgiyi kullanacağını belirle. "Bu soru hangi konunun sorusu?" diye sor: EBOB mu, oran mı, basınç mı, anlatım biçimi mi?
• Çöz ya da ilişkilendir. İşlemi kitapçıkta düzenli yap; sözel sorularda metindeki ilgili cümleyi bul.
• Seçenekleri kökle karşılaştır. Bulduğun cevabı soru kökündeki ifadeyle yeniden eşleştir. Olumsuz köklerde doğru ifadeyi işaretleme hatası bu adımda yakalanır.

Bu adımlar ilk haftalarda seni gerçekten yavaşlatır; birkaç hafta düzenli uygulandığında otomatikleşir ve fark etmeden yaparsın. Sınavda süreyi oturumlara ve derslere nasıl dağıtacağın ayrı bir konu; onu LGS süre yönetimi rehberinde anlattık.

Matematik: uzun metinli problemi adım adım çözmek

Beş adımı varsayımsal bir örnekle uygulayalım.

Soru: Bir kırtasiyede defterin tanesi 40 TL'dir. Kırtasiye "3 defter alana 1 defter hediye" kampanyası yapmaktadır. Bir sınıf için en az 26 defter gerekmektedir. Bu defterler için en az kaç TL ödenir?

• Kök: En az kaç TL ödeneceği soruluyor; yani en ucuz yol aranıyor.
• Veri: Tanesi 40 TL; parası ödenen her 3 deftere 1 defter hediye; en az 26 defter.
• Bilgi: Parası ödenen defter sayısının 3'e bölümünden kalan atılırsa hediye sayısı bulunur.
• Çözüm: 20 defter için ödeme yapılırsa 6 defter hediye gelir; toplam 26 defter olur. 19 defter için ödenirse yine 6 hediye gelir, toplam 25 defter olur ve yetmez. Demek ki 20 defter için ödenir: 20 × 40 = 800 TL.
• Kontrol: Sık düşülen tuzak, 26'yı 4'e bölüp 7 tam grup almaktır: 7 × 3 = 21 defter için 840 TL ödenir ve 28 defter alınır. Bu, ihtiyacı karşılar ama en az ödeme değildir; kökteki "en az" ifadesi bu seçeneği eler.

Matematikteki yeni nesil soruların çoğu, bu örnekte olduğu gibi kolay bir konunun (burada bölme ve kalan) birden fazla koşulla birleştirilmesinden oluşur. Uygulamada şunlar işe yarar:

• Uzun metinli problemlerde veriyi kitapçığın kenarına kısa bir liste ya da küçük bir tablo olarak yaz.
• Şekilli sorularda verilen uzunlukları ve açıları şeklin üzerine işle.
• Birimlere dikkat et: dakika ile saat, santimetre ile metre aynı soruda karışabilir.
• Bulduğun sonucu metindeki koşula geri koy; koşulu gerçekten sağlıyor mu?

Türkçe: paragraf, sözel mantık ve görsel yorum

Türkçe, LGS'nin en uzun okuma gerektiren bölümü. MEB Bakanı Haziran 2026'da geçiş sınavlarının artık daha çok Türkçe okuduğunu anlama temalarına odaklandığını söyledi; bu da okumanın yalnızca Türkçe testi için değil bütün sınav için temel olduğunu gösteriyor.

• Paragraf sorularında: Kökteki "metinde vurgulanan", "metinden çıkarılabilen" ve "metinde değinilmeyen" ifadeleri farklı şeyler ister. İlki yazarın üzerinde durduğu düşünceyi, ikincisi metinden mantıkla varılabilecek yargıyı, üçüncüsü metinde hiç geçmeyeni arar.
• Sözel mantık sorularında: Bilgileri hemen bir tabloya ya da sıraya dök. Kesin bilgiyi önce yerleştir, "ya da" içeren bilgiyi sonra dene.
• Görsel ve grafik sorularında: Görselin başlığını, eksenlerini ve açıklamasını oku; seçeneklerdeki her ifadeyi görselle tek tek karşılaştır.
• Dil bilgisi sorularında: Kural bilgisi hâlâ gerekir; ama örnekler genellikle bir metin içinde gelir. Cümleyi metinden koparmadan, bağlamı içinde değerlendir.

Sözel mantık için varsayımsal kısa bir örnek: K, L, M ve N adlı dört kitap bir rafa soldan sağa dizilecek. K en solda değil, L kitabı M'nin hemen sağında, N ise en sağda. Soru, hangi ifadenin kesinlikle doğru olduğunu soruyor.

• Önce kesin bilgi: N dördüncü sırada. Geriye üç yer kalıyor.
• Sonra bağlı bilgi: M ve L yan yana ve L sağda; bu ikili ya birinci-ikinci ya da ikinci-üçüncü sıraya oturur.
• Olasılıkları dene: İkili ikinci-üçüncü sıradaysa K birinci sıraya kalır; ama K en solda olamaz, bu yüzden bu düzen elenir. Geriye tek düzen kalır: M, L, K, N.

Bu durumda "L soldan ikincidir" ifadesi kesinlikle doğrudur. Bilgileri kafanda tutmaya çalışmak yerine dört kutu çizip yerleştirmek, bu tür sorularda hem süreyi kısaltır hem de hatayı azaltır.

Fen Bilimleri: deney, grafik ve değişkenler

Fen soruları çoğu zaman bir deney düzeneği, tablo ya da grafikle gelir. Çözmeye başlamadan önce üç soruyu cevapla:

• Deneyde neyi değiştiriyorlar? Bu bağımsız değişkendir.
• Neyi ölçüyorlar? Bu bağımlı değişkendir.
• Neyi sabit tutuyorlar? Bunlar kontrol değişkenleridir.

Bu üç cevap, "hangi iki düzenek karşılaştırılmalıdır?" türündeki soruların büyük kısmını çözer. Varsayımsal bir örnek: Dört saksıdaki fasulye fidelerinin günlük ışık süresi ve verilen su miktarı farklıysa, ışığın büyümeye etkisini görmek için su miktarı aynı, ışık süresi farklı iki saksıyı seçmen gerekir. Hem ışığı hem suyu farklı iki saksı, boy farkının hangi değişkenden kaynaklandığını göstermez. Grafiklerde önce eksenlerin neyi gösterdiğine, sonra eğrinin nasıl değiştiğine bak. "Kesinlikle söylenebilir" diyen bir kökte yalnızca verilen veriyle desteklenen yargıyı seç; doğru bildiğin ama deneyde gösterilmeyen bir bilgi o soruda doğru cevap olmayabilir.

İnkılap Tarihi, Din Kültürü ve İngilizce

Bu üç ders 10'ar soruyla gelir ve sorular genellikle Türkçe ile Matematik'e göre daha kısa sürer. Yine de yeni nesil yaklaşım burada da var:

• İnkılap Tarihi: Kısa bir kaynak metin, harita ya da zaman çizelgesi üzerinden soru gelebilir. Olayların sırasını ve neden-sonuç ilişkisini bilmek, "metne göre hangi yargıya ulaşılabilir?" sorularında belirleyicidir.
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi: Bir ayet ya da hadis meali, kısa bir metin veya bir durum verilip ana fikir ya da ilgili kavram sorulabilir. Metnin ne dediğini kendi bildiklerinle karıştırma.
• İngilizce: Diyalog, kısa mesaj, tablo ya da görsel üzerinden sorular sık görülür. Bilmediğin bir kelimeye takılma; önce soru kökünü oku, metinde gereken yeri bul.

Bu derslerin puandaki ağırlığı Türkçe, Matematik ve Fen'den düşük; katsayıların etkisini LGS puan hesaplama rehberinde anlattık. Ama bu 30 sorunun hızlı ve doğru çözülmesi, sözel oturumda Türkçe'ye daha fazla süre bırakır.

Sık yapılan hatalar

Bu hatalardan hangisini en sık yaptığını görmek için yanlışlarını türüne göre ayır. Bir hata defteri bu ayrımı kolaylaştırır; nasıl tutulacağını hata defteri rehberinde anlattık. Denemeden sonra yanlışlarını ders ders nasıl gruplayacağın ise LGS deneme analizi rehberinde.

Yeni nesil soruya nasıl çalışılır?

Yeni nesil soruda başarı, haftalık düzenli pratikten gelir. Varsayımsal bir 8. sınıf öğrencisi için bir hafta şöyle olabilir:

Kaynak seçerken önceliği ders kitabına ve MEB'in yayımladığı örnek sorulara ver. MEB, 2025-2026'da LGS'ye yönelik ilk örnek soru kitapçığını 30 Kasım 2025'te kendi platformunda yayımlamıştı; kitapçıkta Türkçe, Matematik ve Fen'den 10'ar, diğer üç dersten 5'er soru vardı. Bu tür resmi örnekler, soru tarzını tanımak için iyi bir ölçüt.

Çözdüğün denemelerin anahtarlarını LGS sayfasında bulabilir, yanlışlarını soru soru kontrol edebilirsin. Bir yeni nesil soruyu yanlış yaptığında yalnızca doğru cevabı görmekle yetinme; beş adımın hangisinde koptuğunu not et. Kökü mü yanlış okudun, veriyi mi kaçırdın, bilgi mi eksikti?

2028'den sonra yeni nesil sorular değişecek mi?

MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile okuyan öğrencilerin LGS'ye ilk kez 2028'de gireceğini ve o sınavdan itibaren soruların beceri ve bağlam temelli olacağını açıkladı. Aynı açıklamada LGS'de bağlam temelli soruların zaten bulunduğu, sınavın çoktan seçmeli yapısının ve programa dayalı olmasının süreceği belirtildi. Yani bugün kazandığın okuma, veri ayıklama ve akıl yürütme becerisi 2028'den sonra da işe yarayacak. Ayrıntılar Maarif Modeli ve LGS rehberinde.

2027 LGS, MEB'in 30 Ekim 2026'daki duyurusuna göre 13 Haziran 2027 Pazar günü yapılacak. Bu yazıdaki örnek sorular varsayımsaldır, MEB'in gerçek sınav sorularından alınmamıştır; bilgiler 31 Ekim 2026 itibarıyladır.