YKS'de boş bırakmak mı, tahmin mi? Beklenen net hesabı

Güncelleme: 31 Ekim 2026

Hiçbir şıkkı eleyemediğin bir soruda boş bırakmak ile rastgele işaretlemek ortalamada aynı sonucu verir: ikisinin de beklenen kazancı sıfırdır. En az bir şıkkı gerçekten eleyebiliyorsan işaretlemek ortalamada net kazandırır; iki ya da üç şık elediğinde kazanç belirginleşir. İşin zor kısmı hesap değil, elemene ne kadar güvenebileceğini bilmek ve tahmine harcadığın dakikaları doğru yere koymaktır.

Aşağıdaki hesaplar YKS'nin kuralına göredir: sorular beş seçeneklidir, dört yanlış bir doğruyu götürür, boş bırakılan soru neti etkilemez. Aynı kural TYT, AYT ve YDT denemelerinde de geçerlidir.

Tahminin beklenen değeri nasıl hesaplanır?

Beklenen değer, aynı durumdaki çok sayıda soruda ortalama ne kazanacağını söyler. Bir soruyu işaretlediğinde iki sonuç vardır: cevap doğruysa netine 1 eklenir, yanlışsa 0,25 düşülür. Doğru çıkma ihtimaline p dersen:

beklenen net = p × 1 − (1 − p) × 0,25 = 1,25 × p − 0,25

Hiç fikrin yokken beş şıktan birini rastgele seçersen p beşte bir, yani 0,2 olur ve beklenen net tam sıfır çıkar: 0,2 − 0,8 × 0,25 = 0,2 − 0,2 = 0. Dört yanlışın bir doğruyu götürmesi, körlemesine işaretlemenin ortalama kazancını bu şekilde sıfırlar. Netin nasıl hesaplandığını ayrıntısıyla net hesaplama rehberinde anlattık.

Elediğin her şık, kalan şıklar arasında doğru cevabın payını büyütür. Tablo, elediğin şıkların gerçekten yanlış olduğu durumu gösterir:

Hesabı kendin de doğrulayabilirsin. İki şık kaldığında: 0,5 × 1 − 0,5 × 0,25 = 0,5 − 0,125 = 0,375. Üç şık kaldığında: 1/3 − 2/3 × 0,25 = 1/3 − 1/6 = 1/6, yani yaklaşık 0,167. Dört şık kaldığında: 0,25 − 0,75 × 0,25 = 0,25 − 0,1875 = 0,0625.

Bir şık elemek küçük bir kazançtır; asıl fark iki ve üç şık elendiğinde ortaya çıkar. Bir denemede iki şıka indirip boş bıraktığın 8 soru, ortalamada 8 × 0,375 = 3 net bırakmak demektir. Bunlar Türkçe sorularıysa bu, sitenin puan hesaplayıcısındaki 2025 katsayılarına göre TYT puanında yaklaşık 8,5 puan eder (tahmini değer; gerçek puan o yılın aday dağılımına göre değişir).

LGS'de seçenek sayısı dört, kural üç yanlış bir doğrudur; rastgele işaretlemenin beklenen değeri orada da sıfırdır, ama şık elendiğindeki kazançlar farklı çıkar. Ayrıntısı LGS'de boş mu, tahmin mi yazısında.

Eşik yüzde 20: bir şık daha olası göründüğünde

Gerçek sınavda kalan şıklar her zaman eşit görünmez. İki şık arasında kalıp birini daha olası bulduğunda doğru çıkma ihtimalin yüzde 50'nin üstüne çıkabilir. Formül burada da işler ve tek bir eşik verir: p yüzde 20'nin üstündeyse işaretlemenin beklenen değeri artıdır.

• p yüzde 30 ise beklenen net +0,125,
• p yüzde 40 ise +0,25,
• p yüzde 60 ise +0,5,
• p yüzde 70 ise +0,625,
• p yüzde 80 ise +0,75.

Buradaki sorun hesap değil, p'yi bilmemektir. "Bu şık içime daha çok yatıyor" hissi bir ölçüm değildir; bazı öğrencilerde isabetli, bazılarında yanıltıcıdır. Kendi hissinin ne kadar tuttuğunu ancak denemelerde sayarak öğrenirsin. Yöntemi aşağıda, strateji testi bölümünde bulacaksın.

Elediğin şık aslında doğruysa ne olur?

Tablodaki kazançlar elemenin hatasız olduğunu varsayar. Elediğin şıkların arasında bazen doğru cevap da bulunuyorsa ihtimal düşer, çünkü doğru cevabı elediğin durumda kalan şıkların hepsi yanlıştır. Doğru cevabı yanlışlıkla eleme ihtimaline q dersen doğru çıkma ihtimalin (1 − q) ÷ kalan şık sayısı olur.

Diyelim ki iki şık elediğinde on sorunun üçünde aslında doğru cevabı da elemiş oluyorsun (q yüzde 30). Doğru çıkma ihtimalin 0,7 ÷ 3 ≈ 0,233'e iner, beklenen net soru başına yaklaşık 0,04'e düşer. Hâlâ artıdasın ama kazanç neredeyse kalmamıştır. Yanlış eleme oranın yüzde 50'ye çıkarsa ihtimal 1/6'ya iner ve beklenen net eksiye döner: yaklaşık −0,04.

Her durum için bir tolerans sınırı vardır. Elediklerinin arasında doğru cevabın bulunma ihtimali aşağıdaki oranın altındaysa işaretlemek hâlâ kazandırır:

Bu sınırlar (1 − q) ÷ kalan şık = 1/5 eşitliğinden gelir. Tek şık elediğinde tolerans dardır; o elemeden gerçekten emin değilsen kazanç sıfıra yaklaşır. Üç şık elediğinde ise elemelerinde arada bir yanılsan bile işaretlemek artıda kalır.

Pratik bir ölçüt: bir şıkkı "kesin elendi" saymak için neden yanlış olduğunu tek cümleyle söyleyebilmelisin. "Bu bilgi metinde yok", "bu sonuç negatif çıkamaz", "birimler tutmuyor" gibi. Gerekçesini söyleyemediğin şık elenmiş değil, yalnızca sevilmemiştir.

Derslere göre eleme nasıl yapılır?

Elemenin güvenilirliği derse göre değişir, çünkü her derste bir şıkkı yanlış çıkaran gerekçe farklıdır:

• Türkçe paragraf: Şıkkın metinde dayanağı olup olmadığına bakarsın. Metinde hiç geçmeyen bir yargı ya da metnin söylediğini aşan bir genelleme, gerekçeli bir elemedir.
• Matematik: Tahmine geçmeden önce şıkları yerine koymayı dene. Şıklardaki sayıları denkleme ya da koşula yerleştirmek çoğu zaman çözümü baştan kurmaktan kısa sürer ve sonucu tahmin olmaktan çıkarır. Bunun yetmediği yerde işaret, büyüklük ve tek-çift kontrolü şık eler: sonucu pozitif olması gereken bir soruda negatif şık elenir.
• Fen: Birim ve büyüklük kontrolü işe yarar. Birimi tutmayan ya da fiziksel olarak anlamsız büyüklükteki bir şık elenir.
• Sosyal Bilimler: Bilgi sorularında kesin bildiğin bir yanlışı elemek güvenilirdir; ama "bu kulağa doğru gelmiyor" diye elemek, tolerans sınırlarını en kolay aşan eleme türüdür.

Aşağıdaki sayımı ders ders tuttuğunda hangi derste elemelerinin tuttuğunu görürsün ve işaretleme kararını derse göre de ayarlayabilirsin.

Şans payı: on tahminde neler olabilir?

Beklenen değer bir ortalamadır; tek bir denemede sonuç iki yöne de oynar. On benzer soruyu işaretlediğinde bu sorulardan gelen net, 1,25 × doğru sayısı − 2,5 olur. İki doğru tam başa baştır; sıfır ya da bir doğru seni eksiye düşürür, üç ve üzeri artıya taşır. En kötü sonuç −2,5, en yüksek sonuç +10 nettir.

İhtimaller, elemenin hatasız olduğu ve soruların birbirinden bağımsız olduğu varsayımıyla binom dağılımından hesaplandı.

Tablonun ilk satırı rastgele işaretlemede sonucun neden tamamen şansa kaldığını gösterir: üç sonuç arasında en büyük pay net kaybınındır, ortalama ise sıfırdır. Son satır tam tersini söyler: iki şıka indirdiğin on sorunun hepsini boş bırakmak, işaretleseydin yüzde 94,5 ihtimalle artıda kapatacağın bir fırsatı bırakmaktır. Tahminle işaretlenen soruların netini denemeden denemeye nasıl oynattığını netlerin dalgalanması yazısında da görebilirsin.

Süre de bir maliyettir

Tahmin hesabının görünmeyen kalemi süredir. Bir şıkkı elemek için harcadığın dakikalar, çözebileceğin başka bir sorudan gelir.

Diyelim ki iki dakikan var ve iki seçeneğin bulunuyor. Birincisi, henüz okumadığın ve tarzını tanıdığın bir soruyu çözmek; yüzde 80 ihtimalle doğru yapacağını varsayalım. Beklenen net 0,8 − 0,2 × 0,25 = 0,75 olur. İkincisi, zor bir soruda iki şık elemek için aynı iki dakikayı harcamak; beklenen net yaklaşık 0,17'dir. Aynı süre, birinci seçenekte dört katından fazla net getirir.

Buradan iki alışkanlık çıkar:

• Elemeyi ilk okumada yap, kararı sona bırak. Çözemediğin soruyu ilk okuduğunda kesin elediğin şıkların üstünü kitapçıkta çiz ve geç. Sonda o soruya döndüğünde metni baştan okumazsın; eleme zaten hazırdır.
• Önce çözebileceklerin. Tahmin turu, çözebileceğin bütün sorular bittikten sonra gelir. Turlamanın nasıl kurulacağını TYT süre yönetimi rehberinde anlattık.

Hangi durumlarda boş bırakmak daha doğru?

• Hiçbir şıkkı gerekçeyle eleyemiyorsan. Beklenen kazanç sıfırdır ve on benzer soruda net kaybetme ihtimalin (yaklaşık yüzde 37,6) kazanma ihtimalinden (yaklaşık yüzde 32,2) yüksektir. Boş bırakmak hem süre hem dikkat açısından daha ucuzdur.
• Soru kökünü anlamadıysan. "Hangisidir" ile "hangisi değildir" arasında emin değilsen elemelerin tersine dönebilir; o durumda doğru cevabı eleme ihtimalin yukarıdaki toleransları rahatça aşar.
• Son dakikada toplu kodlama gerekiyorsa. Sürenin son anında on boş satırı doldurmaya çalışırken bir satır kaydırırsan, çözdüğün soruları da kaybedebilirsin. Kaydırmayı önlemenin yolları optik form rehberinde.
• Bütün boşları aynı harfle doldurmayı düşünüyorsan. Bu da rastgele işaretlemedir; ortalamada kazandırmaz, yalnızca sonucu şansa bırakır.

Bir de denemeye özgü bir durum var: sezon başında, henüz çalışmadığın konulardan gelen soruları işaretlersen tahminle gelen doğrular eksiğini gizler. Bu sorularda boş bırakmak ya da işaretleyip kitapçıkta tahmin olduğunu not etmek analizi temiz tutar.

Stratejini denemede nasıl test edersin?

Kendi elemenin ne kadar güvenilir olduğunu bilmenin tek yolu saymaktır. Bunun için birkaç denemeyi küçük bir deney gibi kullan:

• Tahminle işaretlediğin her sorunun numarasının yanına kitapçıkta kalan şık sayısını yaz: "2", "3" ya da "4". Hiç fikrin olmadan işaretlediysen "?" koy.
• Anahtar açıklanınca denemeyi cevap anahtarları sayfasında bul ve cevaplarını sanal optikle işaretle; hangi sorunun doğru, hangisinin yanlış olduğu soru soru görünür.
• Her işaret grubunun doğru ve yanlış sayısını ayrı ayrı yaz, net katkısını hesapla: doğru − yanlış ÷ 4.
• Grupları dört beş deneme boyunca biriktir; tek denemede her grup birkaç soruluk olur ve bir şey söylemez.

Dört denemelik varsayımsal bir sayım şöyle görünebilir:

Bu öğrencinin "2" grubu beklenen yüzde 50'nin biraz üstünde: elemeleri güvenilir, iki şıka indirdiği soruları işaretlemeye devam etmeli. "3" grubu artıda ama beklenen yüzde 33'ün altında; bu, iki şık elerken arada doğru cevabı da elediğine işaret edebilir (15 soru kesin bir yargı için yine de azdır). Hangi derste olduğuna bakmak gerekir; belki Türkçe'de elemeleri sağlam, Fen'de değildir. "?" grubunda 8 soru bir karar için az, ama beklenen değerin sıfır olduğunu zaten biliyoruz: bu soruları işaretlemek ona bir şey kazandırmıyor.

Sayımın bir yararı daha var: netinin ne kadarının tahminden geldiğini gösterir. Bu öğrencinin dört denemede tahminle işaretlediği sorulardan toplam 10,25 + 1,25 − 0,75 = 10,75 net gelmiş; deneme başına yaklaşık 2,7 net. Bu net sahte değildir, çünkü sınavda da aynı elemeleri yapacaktır. Ama hedef netiyle arasındaki farkı hesaplarken bu payın şansla birkaç net aşağı ya da yukarı oynayabileceğini hesaba katmalıdır.

Tahminle doğru yaptığın soruları ayrıca not et; doğru çıksalar da o konular hâlâ eksiktir. Bunları nereye ve nasıl yazacağını hata defteri yazısında bulabilirsin.

Sınav günü için kısa karar sırası

• İlk okumada çözemediğin soruda gerekçesini söyleyebildiğin şıkların üstünü çiz, soru numarasını işaretle ve geç.
• Çözebildiğin bütün soruları bitir ve optiğe geçir.
• Kalan sürede önce iki şıka indirdiğin sorulara dön. Birini tercih etmek için bir gerekçen varsa onu, yoksa ikisinden birini işaretle.
• Üç şık kalan soruları, denemelerdeki sayımın elemelerine güvenebileceğini gösteriyorsa işaretle.
• Hiçbir şıkkı eleyemediğin soruları boş bırak ve son dakikada toplu doldurmaya girişme.
• Son iki dakikada optikteki boş satırların gerçekten boş bıraktığın sorulara karşılık geldiğini kontrol et.

Bu sıra TYT düşünülerek yazıldı ama AYT ve YDT'de de aynen işler; kural da seçenek sayısı da aynıdır.